Với nhiều người, chứng sa sút trí tuệ có vẻ như là vấn đề của cha mẹ hay ông bà. Thực tế, gần 70% các ca sa sút trí tuệ là bệnh Alzheimer, thường khởi phát ở độ tuổi 70–80. Nhưng điều đó không có nghĩa là bệnh “đột ngột xuất hiện”. Các nghiên cứu mới đây cho thấy, quá trình này có thể bắt đầu ngay từ tuổi 40, âm thầm tiến triển trong nhiều thập kỷ.

Bác sĩ Takaji Shirasawa, Giám đốc Phòng khám Sức khỏe & Trường thọ Ochanomizu (Nhật Bản), đã chia sẻ những điều quan trọng mà độc giả ở độ tuổi trung niên nên biết về Alzheimer.

Alzheimer – quá trình khởi phát sớm hơn bạn nghĩ

“Tuổi trung vị khi bệnh nhân Alzheimer bắt đầu có dấu hiệu hay quên là khoảng 75. Nhưng thực tế, khoảng 30 năm trước đó – tức từ 45 tuổi – những thay đổi đầu tiên trong não đã bắt đầu xuất hiện ở cả nam lẫn nữ. Nói đơn giản, đó là khi các ‘chất thải’ bắt đầu tích tụ trong tế bào thần kinh,” – bác sĩ Takaji Shirasawa, Giám đốc Phòng khám Sức khỏe & Trường thọ Ochanomizu, chia sẻ.

Nguyên nhân chính là do sự tích tụ quá mức của protein beta-amyloid trong não. Loại “rác” này khi dồn lại sẽ giải phóng độc tố, làm tổn thương tế bào thần kinh và gây rối loạn chức năng. Và quá trình tích tụ ấy, theo bác sĩ, đã bắt đầu từ độ tuổi 40.

@paulinaporizkov

Gene ApoE4 – yếu tố di truyền đáng chú ý

Alzheimer có liên quan đến yếu tố di truyền. Trong đó, gene ApoE4 được xem là gene làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Nếu bạn chưa từng nghe đến tên này, đừng vội nghĩ rằng nó không liên quan đến mình, bởi có đến 12,2% người Việt – tức cứ 10 người thì có 1 – mang gene ApoE4. Con số này không hề nhỏ.

Bác sĩ Shirasawa giải thích: “Nếu kiểm tra một bệnh nhân khoảng 75 tuổi mắc Alzheimer và phát hiện họ mang gene ApoE4, thì rất nhiều trường hợp, người con ở độ tuổi 40 đi cùng cũng mang gene này – và trong não, quá trình tiến triển bệnh đã bắt đầu. Vì vậy, nếu bạn mơ hồ lo lắng về khả năng mắc chứng sa sút trí tuệ trong tương lai, hãy quan sát sức khỏe của cha mẹ hoặc người thân lớn tuổi có cùng huyết thống.”

Điều bất ngờ là, ApoE4 có thể ảnh hưởng đến não ngay từ tuổi teen hoặc đôi mươi, biểu hiện dưới dạng những vấn đề khác: rối loạn phát triển, tự kỷ, thậm chí tỷ lệ tự tử cao hơn. Việc xác định bản thân có mang ApoE4 hay không có thể thực hiện qua xét nghiệm gene.

Tuy nhiên, mang ApoE4 không có nghĩa là chắc chắn mắc Alzheimer. “Nếu loại bỏ các yếu tố rủi ro từ môi trường, chúng ta hoàn toàn có thể ngăn ngừa bệnh. Thực tế, tôi có những bệnh nhân mang ApoE4 nhưng vẫn sống khỏe mạnh sau tuổi 80. Hơn nữa, ApoE4 cũng không phải là ‘kẻ xấu’. Ngược lại, đây là gene thường thấy ở những người có năng lực vượt trội, nhiều người trong số họ đã đạt được thành công lớn trong xã hội.”

Liệu pháp tái sinh thần kinh – tia hy vọng mới

Tại Phòng khám Ochanomizu, những bệnh nhân mang ApoE4 được điều trị bằng liệu pháp tái sinh thần kinh qua cytokine, nhằm kích thích tái tạo các tế bào gốc thần kinh còn lại. Các ca điều trị đã ghi nhận sự phục hồi ở vùng hải mã (hippocampus) – nơi kiểm soát trí nhớ – cùng sự cải thiện đáng kể chức năng nhận thức.

“Ngay cả những bệnh nhân ở tuổi 90 vẫn đang được chúng tôi điều trị. Y học ngày càng tiến bộ, và tôi tin rằng Alzheimer đang dần trở thành căn bệnh có thể chữa được,” bác sĩ Shirasawa khẳng định.

@paulinaporizkov

Tận hưởng việc làm đẹp cũng là cách phòng ngừa sa sút trí tuệ

Bác sĩ cho biết: nếu loại bỏ được các yếu tố rủi ro từ môi trường, ngay cả khi mang gene dễ mắc Alzheimer, nguy cơ phát bệnh cũng giảm đi đáng kể. Vậy, ở độ tuổi trung niên, chúng ta cần lưu ý những gì?

“Cách tốt nhất để ngăn ngừa lão hóa não chính là liên tục kích thích não bộ. Một trong những yếu tố rủi ro lớn ở tuổi trung niên là suy giảm thính lực. Khi tai nghe kém, lượng thông tin từ bên ngoài truyền đến não giảm mạnh, khiến não không được kích thích đầy đủ. Do đó, việc sử dụng các thiết bị hỗ trợ như máy trợ thính để duy trì nguồn thông tin cho não là vô cùng quan trọng.”

Dĩ nhiên, nền tảng của một cơ thể khỏe mạnh – dinh dưỡng cân bằng, vận động vừa phải, giấc ngủ chất lượng – là không thể thiếu. Nhưng bác sĩ nhấn mạnh thêm: việc quan tâm đến ngoại hình cũng mang lại hiệu quả bất ngờ trong việc kích hoạt não bộ.

“Các nghiên cứu cho thấy, những người chú ý đến phong cách ăn mặc thường có nguy cơ phải chăm sóc dài hạn thấp hơn và ít mắc chứng sa sút trí tuệ hơn. Ý thức về ngoại hình dường như chính là một dạng kích thích tốt cho não. Chỉ cần một thay đổi nhỏ, chẳng hạn như đổi ngôi tóc sang phía ngược lại, cũng đã mang đến hiệu quả.”

Bác sĩ chia sẻ thêm: “Nhiều bệnh nhân khi mới đến khám vì bận tâm quá nhiều đến sức khỏe nên chẳng để ý gì đến việc ăn mặc. Nhưng sau quá trình điều trị, họ bắt đầu quan tâm hơn đến diện mạo. Nhiều phụ nữ thậm chí quay lại với thói quen trang điểm. Việc chăm chút bản thân, tận hưởng thời trang và làm đẹp tạo ra những kích thích tích cực cho não, từ đó góp phần ngăn ngừa lão hóa. Khi não bộ khỏe mạnh hơn, họ lại càng có nhiều hứng thú và dư dả năng lượng để tiếp tục chăm sóc vẻ ngoài của mình. Đây chính là một vòng tròn tích cực. Có thể bất ngờ với nhiều người, nhưng thực tế là làm đẹp và phòng ngừa sa sút trí tuệ có mối liên hệ với nhau.”

Ảnh thumbnail: The Devil Wears Prada